สรุปเนื้อหาการสัมมนา

"อนาคตการปลูกพืชโดยไม่ใช้ดิน

วันที่ 20 พฤศจิกายน 2547

ดร.อนันต์ ดาโลดม / เปิดงาน

นายกสมาคมพืชสวนแห่งประเทศไทย

เป็นนายกสมาคมสมัยที่ 2

ผลกระทบ

  1. ผลของ FTA ทำให้ผักจากจีน และ ผักจากออสเตรเลียผักที่นำเข้ามีมากกว่าผักของไทย ซึ่งกลัวว่าจะมีผลกระทบต่อ Hydroponics ของไทย
  2. จะมีคณะกรรมการจัดการอภิปรายพูดถึงผลกระทบ เรื่องลดภาษีนำเข้าเกี่ยวกับอุปกรณ์การเกษตรเช่น Greenhouse ,เนอสเซอรี่ , โรงเรือน(อุตสาหกรรมการเลี้ยงไก่)

 

รศ.ดร.อิทธิสุนทร นันทกิจ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง

การปลูกพืชโดยไม่ใช้ดินคืออะไร

แนะนำชมรม

เห็นว่าการปลูกพืชโดยไม่ใช้ดิน น่าจะมีทิศทางการเจริญเติบโต และการขยายตัวเร็วมาก เรากลัวว่าจะมีปัญหาเรื่องความรู้และการตัดราคา จึงมีการจัดตั้งชมรมขึ้นมา เน้นทางวิชาการ มีปัญหาเข้ามาแลกเปลี่ยนความรู้กัน จึงจัดตั้งเป็น Web site www.kmitl.ac.th/hydro/ การจัดตั้ง มีกระดานถาม-ตอบขึ้น เพื่อความรู้จะได้กระจายกันเรื่องการค้าเป็นผลพลอยได้

วัตถุประสงค์

เป็นแหล่งรวบรวมและถ่ายทอดความรู้

สมาชิก

บุคคลทั่วไป/ ค่าสมาชิก 200บาท/ปี

กิจกรรมเน้นทางวิชาการ

Hydroponics

ข้อดี

ข้อเสีย

ทำไม?ผัก Hydroponics กำลังเติบโต

ผู้ผลิต

- มีหลายขนาด ใหญ่, เล็ก (เงินลงทุน)

- มีความรู้ ทุกคนปลูกดีไม่เท่ากัน โดยเฉพาะช่วงหน้าร้อนผักจะผลิตได้น้อย

ผู้บริโภค

ปัญหา

แนวทางแก้ไข

ระบบปลูก Hydroponics

  1. NFT ( Nutrient Flim Technique) รางแพง
  2. DFT ( Deep Flow Technique ) หน้าร้อนมีปัญหา แต่ถ้าผักไทยจะดีกว่า
  3. DFT ในถาดโฟม (สารละลายจะอยู่ในถาดโฟม อุณหภูมิของสารละลายจะเย็นกว่า O2 มากกว่า
  4. Substrate (ง่าย,ไม่แพง, เหมาะกับต้นขนาดใหญ่, ถ้าเป็นผักรอบสั้นไม่ควรปลูก)

ผักที่นิยมปลูก

พืชที่อาจมีอนาคต

การตัดสินใจปลูก

  1. การเลือกพื้นที่

น้ำไม่ดีข้อเสีย

วิธีแก้

อยู่กลางแจ้ง

คมนาคม

  1. มีความรู้การผลิต,การตลาด

แหล่งความรู้

3. เงินทุน 50,000-1,500,000 บาท

ตัดสินใจปลูก

ผักสลัด NFT

1.ผักสลัดอายุยาว 45-50 วัน แต่ NFT ปลูกเหลื่อมเวลาได้

2. ดูแลเป็นระบบรวม

3.คนดูแลน้อย

4.ผลตอบแทนดีและเร็ว

ปัญหา

1.ติดโรค

2.แพงมาก

3.ตลาดแคบ

4.ความร้อนในหน้าร้อน

5.ดูแลยาก

6.ไฟดับเป็นปัญหามาก

ผักไทย DFT

1.ผักไทยอายุสั้น

2.ดูแลง่าย

3.แยกระบบเล็ก เริ่มจากน้อยไปหามากน้อย

4.ปลูกหน้าร้อนดี

5.ใช้น้ำที่มีสิ่งเจือปนได้

6.หาตลาดง่าย แต่ราคาถูกหน่อย

7.ไฟดับไม่เป็นปัญหา

ปัญหา

  1. ไม่มีระบบอนุบาล ไม่สามารถปลูกเหลื่อมอายุได้
  2. ปลูกง่าย ขยายตัวเร็ว
  3. ใช้แรงงานมากเพราะดูแลแยกกัน

ผักอายุยาว Substrate

  1. ลงทุนต่ำ
  2. ต้นใหญ่
  3. ความร้อน ไม่มีปัญหา
  4. ดูแลจัดการง่าย ไฟดับไม่มีปัญหา
  5. น้ำไม่สะอาดได้

ปัญหา

1.แรงงานมาก

2.มีวัสดุปลูกที่ต้องกำจัด

3.เป็นโรคง่าย

ปลูกร่วม 2 ระบบ

NFT หรือ DFT ร่วมกับวัสดุปลูก ใช้สารละลายมีประสิทธิภาพมาที่สุด

Aeroponics

ไม่เคยคิดว่าจะปลูกเป็นการค้า พืชปลูกได้ดีและโตดีที่สุด แต่จะลงทุนสูงที่สุด

ปัจจุบันที่ภูเรือ ปลูกเป็นการค้า เป็นระบบที่ปลูกพืชได้ดี แต่ลงทุนสูงสุด

 

ดร.ยงยุทธ เจียมไชยศรี

ความปลอดภัยและประโยชน์ในการบริโภคผักที่ปลูกในระบบไม่ใช้ดิน

1.การปลูกพืช Hydroponics เป็นการปลูกแบบธรมชาติหรือไม่?

2. การบริโภคพืช Hydroponics เป็นการกินสารเคมีหรือไม่?

3.การบริโภคพืช Hydroponics มีสารอาหารครบถ้วนหรือไม่?

4.การบริโภคพืช Hydroponics มี Nitrate ตกค้างหรือไม่?

1. ธรรมชาติของการเจริญเติบโต การใช้ปุ๋ย เป็นการปลูกพืชโดยธรรมชาติ เพียงแต่มีการพัฒนาเทคโนโลยีให้มีประสิทธิภาพมากที่สุด อริสโตเติล กล่าวไว้ว่า อาหารของพืชมาจากดิน จึงทำให้คนคิดว่าถ้าปลูกพืชที่ไม่ใช้ดินก็จะไม่เป็นธรรมชาติ พืชได้รับธาตุอาหารในรูปไอออน แล้วพืชกินปุ๋ยคอกได้อย่างไร ? สรุปว่าไม่มีอะไรต่างกัน ใช้ปุ๋ยเกลือแร่ (อนินทรีย์) เป็นธรรมชาติหมด

2. พืชHydro กินสารเคมีหรือไม่ ? เป็นพิษหรือไม่ ?

ถ้าพืช Hydroponics เป็นธรรมชาติแล้ว การกินพืช Hydroponics ก็ไม่ถือว่ากินสารเคมีเข้าไป และไม่มีการสะสมเพราะเมื่อกินเข้าไป มันก็จะนำไปใช้ประโยชน์ในร่างกาย ผักHydro ปลูกได้ดีกว่า งามกว่า อร่อยกว่า เพราะมีแร่ธาตุสูงกว่า มีวิตามินสูงกว่า ทุกอย่างเป็นสารเคมีทั้งนั้น น้ำก็เป็นสารเคมี (H2O)

3. สามารถแข่งกับผักบนดินได้หรือไม่ ? ผัก Hydroponics มีสารอาหารสูงกว่า วิตามินสูงกว่า ปลอดพยาธิ ปลอดสารเคมี สรุปแล้วคือ ผัก Hydroponics มีคุณภาพมากกว่า และเป็นที่ยอมรับในต่างประเทศ จะไม่มีการสะสมเพราะกินเข้าไปร่างกายก็ต้องขับออกมา

4. ทั้งพืชที่ปลูกในดิน หรือ Hydroponics ก็มี Nitrate เกิดขึ้นเหมือนกัน

การเปลี่ยน Nitrate ให้เป็นแอมโมเนีย ต้องใช้แสง

ถ้าเป็น Hydroponics ในไทยจะมีแสงมาก เปอร์เซ็นต์การเกิดNitrate จะน้อยกว่า

ผัก Hydroponics ที่ปลูกในต่างประเทศเพราะต่างประเทศมีวันสั้น แสงน้อยจึงมีเปอร์เซ็นต์การเกิดNitrateมากกว่า

ถ้าจะลด Nitrate ลง

1.ใช้ปุ๋ยความเข้มข้นต่ำ (ผักไม่ขมด้วย)

2.ไม่ให้พืชขาด Mo

3.ไม่ให้ขาดแสง

4.ก่อนเก็บประมาณ 2-3 วัน ให้แต่น้ำเปล่าไม่ต้องให้ปุ๋ย

 

อาหารของพืชมาจากดิน ธาตุอาหารที่พืชต้องการมี 22 ธาตุ ธาตุตัวสุดท้ายคือ Ni (นิเกิล) พืชได้รับธาตุอาหารในรูปไอออน

รศ. ดิเรก ทองอร่าม

สถานการณ์การปลูกพืชไม่ใช้ดินในประเทศไทย

ปัญหาสำเร็จรูปในการทำการเกษตร

1.น้ำท่วม

2.ฝนแล้ง

3.แมลงกิน

4.ดินไม่ดี

5.ราคาตก

ประเทศไทยจะเป็น "ครัวของโลก" แต่ขาดการจัดการผลิตจึงกำลังกลายเป็น "ครัวที่เป็นโรค" เพราะเกษตรกรส่วนใหญ่ใช้ยาฆ่าแมลงเยอะ อาจใช้ได้แต่ต้องตกค้างน้อยที่สุด

การผลิตพืชปลอดภัยจากสารพิษ

GAP (Good Agricultural Practice)

HACCP (Hazard Analysis Critical point System)

PQMS (Plant Quality Management System)

ค่าปลอดภัย (Minimum Residue limit MRL)

ประโยชน์

1.เพื่อการค้า

2.เพื่อการศึกษา

3.อาหารสัตว์

4.พันธ์ไม้น้ำ

5.เพื่อนันทนาการ

6.ใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์

7.ตกแต่งสวนและอาคาร

8.พืชสวนประดับ

9.ตกแต่งร้านอาหาร สระว่ายน้ำ

ปัญหาใหญ่

1.หน้าแล้งให้ปลูกพืชสมุนไพรแทน

2.โรคพืช

3.ต้องทำการตลาดให้ดี

4.เงิน ,วางแผนการตลาด

คุณลักขณา นะวิโรจน์ กรรมการบริหารเดอะมอลล์กรุ๊ป

ผักไม่ใช้ดินในมุมมองของผู้ค้าปลีก

ผู้ที่มีความสนใจในด้านการผลิต อยากที่จะให้เรียนรู้และทำความเข้าใจกับลูกค้าก่อนที่จะผลิต เมื่อเข้าไปดูใน Super ของ The mall จึงคิดว่าจะทำอะไรให้ดีขึ้นจึงใส่ใจในผัก เพราะผักมีสารเคมีเยอะจะทำอย่างไรที่จะทำให้ผักไม่มีสารเคมีมาให้ลูกค้าได้ทานและได้ไปดูงานที่ญี่ปุ่นซึ่งเป็นผู้นำกระแสลูกค้าที่ต้องการผักที่ไม่มีสารพิษ ปัจจุบันการตลาดไม่เป็นเพียงแต่ขายของให้กับลูกค้าเท่านั้นต้องหาจุดเด่นของสินค้าไม่สนใจในราคาสินค้า แต่สนใจในคุณภาพของสินค้า ผักHYDROPONICจึงมีคุณภาพและมีราคาจึงต้องนำพันธุ์ที่ดีมาปลูกและคัดเลือกพันธุ์ให้ดีให้มีคุณภาพสูงเพื่อที่จะทำให้มีราคาสูงขึ้น

การตลาดต้องคำนึงถึงสิ่งต่างๆ

1.ปลูกอะไร

2.ขายให้กับใคร

3.ขายอย่างไร

4.ควรกระจายตลาดออกไปทั่วๆต้องโฆษณาให้มีการเปิดตลาดให้มากขึ้น

5.ควรที่จะขายสินค้าที่มีคุณภาพมากกว่าเพื่อเป็นการเพิ่มราคา

6.ต้องมีการแนะนำสินค้าให้ลูกค้าได้ลองทาน ให้ลูกค้าได้รู้ถึงประโยชน์ของสินค้าแล้วสินค้านั้นจะเป็นที่ต้องการของลูกค้า ดังนั้น ผักสลัดและผักHYDROPONICจึงเป็นที่ต้องการของลูกค้า

 

เสวนาเรื่องโอกาสช่องทางในการลงทุนทำธุรกิจปลูกพืชโดยไม่ใช้ดิน"

คุณพัณณิดา เคียงศิริ ACK Hydrofarm

การทำธุรกิจต้องคำนึงถึง

1.พืชที่เราจะปลูก

ผักใบ

ผักหัว

ผักผล

2.ระบบปลูก

3.การเลือกโรงเรือน

ภายนอก

ภายใน Greenhouse

การควบคุมต้นทุน

การควบคุมคุณภาพ

วางแผนการปลูกและเป้าหมายที่ชัดเจน

การดูแลและป้องกันความเสียหาย

เลือกวิธีปลูกที่มีประสิทธิภาพที่สุด

ตลาด

1.ขายหน้าฟาร์ม

2.ตลาดนัด

3.โรงแรม

4.ส่งออกนอก

5.Supermarket

แนวทางในการพัฒนา

1.รับซื้อผลผลิตจากผู้ผลิตย่อยๆมาแปรรูป

2.ออกไปแนะนำการปลูกเพื่อผลผลิตที่มากที่สุด

3.ตรวจสอบสารพิษ

4.อบรมบุคลากร

5.มีการคัดแยก ,บรรจุ ,หีบห่อ

ปัญหา

โรคและแมลง

วิธีการแก้ปัญหา

1.รักษาความสะอาด

2.ช่างสังเกต

 

ผู้ผลิตควรมีคุณธรรมและจริยธรรมในการผลิตไม่ควรนำสารที่สมควรใส่มาใส่เพื่อประโยชน์ของตนเราควรหาของทำให้มันปลอดภัยที่สุด

 

คุณ มัฆวาล หอสุวรรณ์ ศูนย์เกษตรกรรมบางไทร

ศูนย์เกษตรกรรมบางไทรนี้ตั้งอยู่ที่ริมถนนเลียบทางด่วนรามอินทรา-อาจณรงค์ มีการเริ่มต้นจากความคิดที่ว่าจะปลูกอย่างไรให้ปลอดสารพิษมากที่สุด เพราะปัจจุบันการเจ็บป่วยมีมากขึ้น จึงทำการวิจัยการผลิตพืชที่มีโภชนาการสูง

ช่วงแรกปลูกแล้วได้ผลผลิต 1 ตัน/วัน ขายที่หน้าฟาร์มให้กับรถขายกับข้าว เพื่อนำไปขายตามหมู่บ้าน

คุณ มัฆวาล เลือกที่จะปลูกผักไทย เพื่อเจาะกลุ่มตลาดให้กับผู้บริโภคระดับกลางและระดับล่าง ไม่ใช่คิดว่าปลูกแล้วจะต้องส่งขายตามห้าง ตอนแรกผลผลิตที่ออกมามีปัญหาด้านราคา,ด้านการเหลื่อมเวลา จึงคิดว่าจะทำอย่างไรถึงจะแก้ปัญหาตรงนี้ ? จะทำอย่างไรให้สารสะสมที่อยู่ในผักในอัตราเข้มข้นเพื่อเป็นประโยชน์กับผู้บริโภคมากที่สุด

จึงมีการทำการวิจัยเรื่อง การผลิตพืชที่มีโภชนาการสูง " ขึ้น ในหัวข้อดังนี้

ฟาร์มของคุณมัฆวาล ใช้การปลูกระบบ DRFT แต่คุณมัฆวาลบอกว่าไม่จำเป็นที่จะต้องใช้ระบบนี้ เพราะทุกระบบมีข้อดี ข้อเสียต่างกัน แล้วแต่ว่าผู้ผลิตจะเลือกปลูกให้เหมาะสมกับสภาพแวดล้อม ที่ตั้งของแต่ละฟาร์ม

โอกาสในธุรกิจของคุณมัฆวาลคือ การตลาดต้องทำให้สินค้าโดดเด่นขึ้น คือผลผลิตต้องแตกต่างจากผู้ผลิตรายอื่น จึงทำให้สินค้าน่าสนใจ และความคิดในเรื่องความก้าวหน้าของการปลูกพืชไร้ดินของคุณมัฆวาล เขาคิดว่ามันเพิ่งเป็นการเริ่มต้น มันจะสามารถเติบโตได้มากกว่านี้ เพราะตอนนี้รัฐบาลกำลังให้ความสนใจ วิชาการปลูกพืชไร้ดินกำลังจะลงในวิทยาลัยเกษตรทั่วประเทศ

ส่วนเรื่องปัญหาที่เกิดขึ้นที่ฟาร์มของคุณมัฆวาลคือปัญหาโรคและแมลง ซึ่งเพลี้ยอ่อนเป็นปัญหาที่สำคัญของศูนย์เกษตรกรรมบางไทร คุณมัฆวาลมีทางแก้ไขคือ การกางมุ้ง และการรักษาความสะอาดโรงเรือน ต้องช่างสังเกต หมั่นตรวจตราเพื่อตัดวงจรของมัน

คุณ อรรถพร สุบุญสันต์ แม่บัวหลวง Hydroponics Farm

ฟาร์มนี้ตั้งอยู่ที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ในตอนแรกผลิตไก่เนื้อ ไก่ไข่ขาย หลังจากทำกิจการมา 16 ปี คุณอรรถพรคิดว่าถ้าเราไม่ทำกิจการแบบครบวงจรมันก็จะเจริญยาก ก็เลยหันมาทำกิจการแบบครบวงจร คือ

คุณอรรถพรคิดว่าการที่เราจะประสบผลสำเร็จในการผลิตได้นั้นเราต้องมองคนอื่นก่อนว่า เขาทำอย่างไรถึงประสบผลสำเร็จ ถ้าเรามองไม่ออกเราก็จะไม่ประสบผลสำเร็จเหมือนเขา

เคล็ดลับในความสำเร็จของคุณอรรถพรคือ การทำตลาดที่ไม่มีคนรู้จักหรือรู้จักเพียงส่วนน้อยให้มีคนรู้จักมากขึ้น เริ่มจาก 5 จังหวัดใกล้เคียงก่อน แต่โชคดีของแม่บัวหลวงคือ การชนะอันดับ 3 ในการประกวดทำอุปกรณ์ปลูก หลังจากนั้นจึงได้ไปออกโชว์ตามงานต่างๆ,ได้รับเชิญเป็นวิทยากรในการอบรม จึงทำให้คุณอรรถพรมีความรู้มากขึ้น แต่ยึดหลักที่ว่ารู้ก็บอกว่ารู้ ไม่รู้ก็บอกไม่รู้ และการมีจรรยาบรรณในการทำงาน ฟาร์มนี้จึงได้รับชื่อว่า ป่าล้อมเมือง คือเริ่มจากรอบนอกก่อน แล้วค่อยเข้ามาดังในกรุงเทพฯ

ส่วนเรื่องปัญหาของแม่บัวหลวง คือ

- ในช่วงแรกจะมีปัญหาที่ขั้นตอนสุดท้าย คือเราสามารถควบคุมการปลูกได้ แต่ไม่สามารถควบคุมผู้บริโภคได้

- และที่สำคัญคือ เรื่องโรคและแมลง คือ

1. รากเน่าจากเชื้อ Pithium

2. เพลี้ยไฟ , หนอน , เพลี้ยอ่อน , ด้วงหมัดกระโดด

วิธีแก้ไข คือ

    1. การทำโรงเรือน
    2. การใช้ตัวห้ำ ตัวเบียนในการกำจัดศัตรูพืช
    3. การใช้ไส้เดือนฝอยในการกำจัดศัตรูพืช

คุณประวาลปัทม์ ชาญณรงค์กุล Fresh Garden Hydrofarm

พื้นฐานเดิมของบรษัทนี้คือการผลิตพลาสติก จึงเริ่มจากรับออเดอร์การผลิตรางปลูกพืชไร้ดินขายก่อน ต่อมาเมื่อมีการพัฒนาชิ้นงานขึ้นด้วยการได้รับคำแนะนำจากอาจารย์ และมีการส่งออกรางไปยังประเทศเพื่อนบ้าน

ฟาร์มนี้ได้มองถึง

    1. คุณภาพ - ผักสะอาด , ปลอดสาร
    2. ต้นทุน - วัดค่า Input-Output ได้
    3. ตรวจสอบคุณภาพได้ - รากสวย , ต้นโต

จะได้พบลูกค้าที่มีความสนใจ ตั้งใจ ตั้งคำถามขึ้นมา เมื่อตั้งใจจริงแล้วมันก็จะเกิดขึ้น โดยเริ่มจากเล็กๆก่อน แล้วค่อยขยาย แล้วก็จะมีในเรื่องของการมองตลาด คือ การมองตลาดของแต่ละคนนั้นไม่เหมือนกัน เราต้องมองในแต่ละด้านและทุกด้านแล้วค่อยนำมาแชร์ความรู้กัน