การเกิดชนิดใหม่ขึ้นมามีขั้นตอนหลัก 4 ประการ เริ่มจากสภาพสิ่งแวดล้อมทั่วไป ไม่เป็นอุปสรรคการสืบพันธุ์ของส่งมีชีวิต ต่อมาเกิดการเปลี่ยนแปลงภูมิศาสตร์ และสร้างอุปสรรคขัดขวางกลุ่มประชากรดังกล่าว ทำให้มีการแบ่งแยกออกเป็นประชากรกลุ่มย่อย 2 กลุ่ม ขั้นตอนที่สามเกิดกระบวนการคัดเลือกโดยธรรมชาติในแต่ละพื้นที่ ทำให้ประชากรทั้งสองกลุ่มมีความแตกต่างกัน เวลาผ่านไปการสืบพันธุ์เฉพาะในกลุ่มประชากรแต่ละกลุ่ม ทำให้ไม่มีการแลกเปลี่ยนลักษณะจากพันธุกรรมกัน ทำให้ความแตกต่างทางลักษณะของสิ่งมีชีวิต แตกต่างกันมากจนไม่สามารถผสมพันธุ์กันได้เมื่อมาพบกันอีกครั้ง บางกรณีการเกิดกลไกการขัดขวางการผสมพันธุ์ (Reproductive isolating mechanisms)

ในบางพื้นที่ลักษณะสิ่งแวดล้อมที่เหมือนกันย่อมก่อให้เกิดสิ่งมีชีวิตที่มีลักษณะคล้าย ๆ กันขึ้นมาได้ คือ การวิวัฒนาการให้สอดคล้องกับสิ่งแวดล้อมโดยสิ่งมีชีวิตเหล่านี้ไม่ได้มีความสัมพันธ์กันทางพันธุกรรมเลย โดยเรียกเหตุการณ์นี้ว่า วิวัฒนาการบรรจบกัน (Convergent evolution)